Facebook

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE W KODEKSIE POSTĘPOWANIA CYWILNEGO

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE W KODEKSIE POSTĘPOWANIA CYWILNEGO
16.12.2019

Postępowanie nakazowe, podobnie jak postępowanie upominawcze, to postępowanie odrębne w procesie cywilnym, uregulowane w Kodeksie postępowania cywilnego, które ma w praktyce szerokie i częste zastosowanie. Ich właściwości są zbliżone, jednakże postępowanie nakazowe i upominawcze to dwa rożne rodzaje postępowań odrębnych, których podobieństwo niekiedy prowadzi do nieprawidłowości w praktycznym zastosowaniu. Przedmiotem niniejszego opracowania jest pierwszy z rodzajów tych postępowań, tj. postępowanie nakazowe.

PODSTAWY WYDANIA NAKAZU ZAPŁATY W POSTĘPOWANIU NAKAZOWYM
Postępowanie nakazowe należy według właściwości rzeczowej do sądów zarówno rejonowych, jak i okręgowych. Przesłanką decydującą o właściwości sądu jest więc głównie wartość przedmiotu sporu. Sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na posiedzeniu niejawnym. Co bardzo istotne, postępowanie nakazowe inicjowane jest poprzez pisemny wniosek powoda zgłoszony w pozwie. Postępowanie nakazowe nie ma więc charakteru obligatoryjnego. Jak stanowi art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, od pozwu w postępowaniu nakazowym pobiera się ¼ część opłaty. Cechą główną postępowania nakazowego jest to, iż sąd wydaje nakaz zapłaty w tym trybie, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu odpowiednimi dokumentami. Ustawodawca wymienia cztery podstawowe rodzaje tych dokumentów, tj. dokument urzędowy, zaakceptowany przez dłużnika rachunek (w obrocie gospodarczym będą to w większości podpisane faktury VAT), wezwanie dłużnika do zapłaty i pisemne oświadczenie dłużnika o uznaniu długu oraz zaakceptowane przez dłużnika żądanie zapłaty, zwrócone przez bank i nie zapłacone z powodu braku środków na rachunku bankowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy przychylając się w badanej sprawie do twierdzeń sądów niższych instancji, które stwierdziły, iż upoważnienie powoda przez pozwanego do wystawiania faktur VAT bez podpisu może być traktowane jako zaakceptowanie przez dłużnika rachunku uzasadniające wydanie przez sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie art. 485 § 1 pkt 2 k.p.c., stwierdził, że udzielenie przez pozwanego upoważnienia do wystawiania faktur VAT bez podpisu nie tylko stanowi wyraz zaufania istniejącego w stosunkach między stronami, ale oznacza też w konsekwencji zgodę na wydanie przez sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli powód dochodzi od pozwanego roszczenia pieniężnego. ( wyrok SN z 23.02.2006 r. sygn. akt II CSK 131/05). Do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym możliwe jest też istnienie ważnego papieru wartościowego, tj. weksla, czeku, warrantu lub rewersu. Nakaz zapłaty stosuje się także w niektórych sytuacjach odnoszących się do ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Jak stanowi art. 485 § 2a k.p.c. Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego, dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego, odsetek w transakcjach handlowych lub kwoty, o której mowa w art. 10 ust. 1 ww. ustawy oraz na podstawie dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów odzyskiwania należności, jeżeli powód dochodzi również zwrotu kosztów, o których mowa w art. 10 ust. 2 tej ustawy. W sprawach, o których mowa wyżej, sąd wydaje nakaz zapłaty, a w razie braku podstaw do jego wydania przewodniczący wyznacza rozprawę albo posiedzenie niejawne nie później niż przed upływem 2 miesięcy od dnia wniesienia pozwu albo od dnia uzupełnienia braków pozwu.

W wyżej wymienionych sytuacjach sąd wydaje nakaz zapłaty, o ile powód dysponuje wskazanymi przesłankami do jego wydania. Ponadto, sąd ma fakultatywne uprawnienie wydania nakazu zapłaty jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty.

Badanie pozwu na etapie wniosku o zainicjowanie postępowania nakazowego powinno ograniczać się do kontroli warunków formalnych pozwu jako pisma procesowego oraz sprawdzenia ważności dołączonych do niego dokumentów, a także uiszczenia opłaty od pozwu. Sąd na posiedzeniu niejawnym nie bada materialnej podstawy żądania w takim stopniu, jak w trybie podstawowym. Na tym etapie bada się przede wszystkim, jak wskazano, dokumenty wymienione w art. 485 k.p.c. W razie jednak braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący wyznacza rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Celem powoda, inicjującego wnioskiem zgłoszonym w pozwie postępowanie nakazowe, jest wydanie przez sąd nakazu zapłaty. Jeżeli spełnione są wyżej wskazane przesłanki, tj. przede wszystkim, występowanie wniosku i odpowiednich dokumentów dołączonych do pozwu, sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym orzeka, iż pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami. Co istotne, nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Zgodnie z art. 492 ze zn. 1 k.p.c., jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności. Jeżeli zaś już po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z k.p.c., sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje w tym względzie postanowienie.

ZARZUTY OD NAKAZU ZAPŁATY
Nakaz zapłaty doręcza się stronom, przy czym pozwanemu wraz z pozwem, załącznikami i pouczeniem o możliwości wniesienia zarzutów. Jeżeli pozwany zatem nie uznaje dochodzonego roszczenia, może w ciągu dwóch tygodni wnieść zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Pismo zawierające zarzuty wnosi się do tego sądu, który wydał nakaz zapłaty. Od pozwanego w razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym pobiera się 3/4 części opłaty (art. 19 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). W piśmie z zarzutami powinien znaleźć się zakres podważania wydanego nakazu zapłaty, tj. informacja, czy pozwany zaskarża go w całości, czy w części. Pozwany w piśmie zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty powinien też wskazać oczywiście przede wszystkim zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy oraz okoliczności faktyczne i dowody. Analogicznie do trybu procesowego postępowania zwykłego, sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w zarzutach bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. (art. 493 §1 in fine k.p.c.). Warto w tym miejscu nadmienić, iż zarzuty od nakazu zapłaty powinny być wniesione w formie takiej, w jakiej zawarto pozew. Dotyczy to przede wszystkim faktu, iż jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu (np. w sytuacji postępowania nakazowego, które jest jednocześnie postępowaniem uproszczonym), to zarzuty również powinny być wniesione w tej formie. Powództwo wzajemne w postępowaniu nakazowym jest niedopuszczalne. Twierdzenia pozwanego mogą być zawarte zatem jedynie w zarzutach. Pozwany ma możliwość potrąceń wierzytelności, pod warunkiem posługiwania się dokumentami, jakimi mógł posłużyć się powód w pozwie. Jak wynika z uchwały Sądu Najwyższego, przewidziane w art. 493 § 3 k.p.c. wymaganie udowodnienia wierzytelności przedstawionej do potrącenia dokumentami wskazanymi w art. 485 k.p.c. nie dotyczy sytuacji, w której do potrącenia doszło przed doręczeniem pozwanemu nakazu zapłaty i pozwu (uchwała SN z 13.10.2005 r. sygn. akt III CZP 56/05). Zgodnie z art. 494 k.p.c., sąd odrzuca zarzuty wniesione po upływie terminu, nieopłacone lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zarzuty, których braków pozwany nie usunął w terminie. Jeżeli pozwany nie wniósł prawidłowych zarzutów od nakazu zapłaty, to ma on cechy prawomocnego wyroku. Odnosi się do także do niezaskarżonej części nakazu zapłaty w przypadku jego częściowego zaskarżenia zarzutami.

Skutkiem wniesienia zarzutów przez pozwanego jest zaś zarządzenie doręczenia ich powodowi i wyznaczenie rozprawy przez przewodniczącego. W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczas zgłoszonych. W postępowaniu nakazowym toczącym się wskutek wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty niedopuszczalna jest zmiana powództwa polegająca na tym, że zamiast świadczenia pieniężnego wynikającego z umowy powód żąda zwrotu tej kwoty jako nienależnego świadczenia, ze względu na nieważność tej umowy (wyrok SN z 3.10.2000 r. sygn. akt I CKN 1120/98). W razie jednak zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a także rozszerzyć żądania pozwu o świadczenia za dalsze okresy- w sprawach o świadczenia powtarzające się. Specyfika postępowania nakazowego po wniesieniu zarzutów polega na tym, iż sąd nie wydaje wyroku uwzględniającego albo oddalającego powództwo, ale rozstrzyga o nakazie zapłaty, utrzymując go w całości lub części albo uchylając nakaz zapłaty i dopiero wówczas orzekając o żądaniu pozwu. Sąd może także uchylić nakaz zapłaty i odrzucić pozew lub umorzyć postępowanie. Pozwany może także cofnąć zgłoszone zarzuty, co umożliwia (pod warunkiem uznania cofnięcia za dopuszczalne) wydanie przez sąd postanowienia o utrzymaniu w mocy nakazu zapłaty.

Postępowanie nakazowe jako postępowanie odrębne jest korzystne finansowo dla stron, ze względu choćby na ułamkowe pobieranie opłat od pism procesowych. Postępowanie to jest także mniej skomplikowane i szybsze przede wszystkim dla powoda, który wnioskuje o uruchomienie postępowania nakazowego, bowiem w większości przypadków, o ile wniesiono prawidłowo wskazane ustawowo dokumenty, kończy się wydaniem nakazu zapłaty, który jest tytułem zabezpieczenia. Dopiero bowiem wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty uruchamia kolejny etap, którym jest rozpatrzenie sprawy na rozprawie, na której, jak wskazano wyżej, bada się przede wszystkim nie tyle samo powództwo, lecz wydany na jego podstawie nakaz zapłaty.

Autor jest Aplikantem Radcowskim

Stowarzyszenie Wsparcia Obywatelskiego
12 200 24 43