Facebook

RODZAJE PRZEDSTAWICIELSTWA

RODZAJE PRZEDSTAWICIELSTWA
30.09.2019

Istota przedstawicielstwa zawarta jest w art. 95 Kodeksu cywilnego, który stanowi, iż z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Podstawowe rozróżnienie rodzajów przedstawicielstwa sprowadza się do wyodrębnienia przedstawicielstwa ustawowego, a więc mającego oparcie w przepisach ustaw, a także pełnomocnictwa, czyli przedstawicielstwa opartego na oświadczeniu woli osoby reprezentowanej. W art. 97 k.c. zawarto szczególny przepis dotyczący interpretowania sytuacji prawnej osoby działającej w lokalu przedsiębiorstwa. Osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się wobec tego, w razie wątpliwości, za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Występuje tutaj więc domniemanie związane z instytucją przedstawicielstwa.

Wyżej wskazane pełnomocnictwo dotyczyć może czynności zwykłego zarządu, czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu albo poszczególnych, enumeratywnie wskazanych czynności. Można zatem wyróżnić pełnomocnictwo ogólne, pełnomocnictwo rodzajowe, a także pełnomocnictwo do dokonania określonej czynności. Pełnomocnictwo ogólne powinno, ad solemnitatem, czyli pod rygorem nieważności, zostać udzielone na piśmie. Dla przykładu wskazać można, iż pełnomocnictwo ogólne nie jest wystarczające do sporządzenia zapisu na sąd polubowny (Uchwała SN z 08.03.2002 r. sygn. akt III CZP 8/02). Ponadto, pełnomocnictwo powinno przybrać taką samą formę, jak forma danej czynności prawnej, o ile forma ta jest szczególna. Warto wskazać, iż art. 100 k.c. stwierdza, że okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy. Kwestia pełnej zdolności do czynności prawnych nie jest więc niezbędną przesłanką ku dokonaniu ważnej czynności.

Jeśli chodzi o odwołanie pełnomocnictwa to może być ono odwołane w każdej chwili, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik zobowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument, będący podstawą pełnomocnictwa. Może on żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu, zaś wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone (art. 102 k.c.). Śmierć pełnomocnika lub mocodawcy powoduje wygaśnięcie pełnomocnictwa chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

W przepisach Kodeksu cywilnego występuje instytucja, którą określa się mianem falsus procurator. Jej istota sprowadza się do tego, iż jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Druga strona stosunku prawnego ma prawo wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy, a po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie musi spełniać swego świadczenia wzajemnego. Jak stanowi art. 103 § 3 k.c. w braku potwierdzenia ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu. Co bardzo istotne, powyższy skutek nie występuje w razie dokonania jednostronnej czynności prawnej przez osobę nieuprawnioną. Jeżeli dokonano zatem jednostronnej czynności prawnej bez umocowania, albo z przekroczeniem jego zakresu, to taka czynności jest ex lege nieważna. Jednakże gdy ten, komu zostało złożone oświadczenie woli w cudzym imieniu, zgodził się na działanie bez umocowania, stosuje się odpowiednio przepisy o zawarciu umowy bez umocowania. Jak stanowi art. 105 k.c., jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

Pełnomocnik może ustanowić pełnomocników substytucyjnych. Może tego dokonać jedynie, jeśli spełniona zostanie co najmniej jedna z następujących przesłanek: gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Jeżeli zaś to mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania, każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa. Stosuje się to odpowiednio do pełnomocników substytucyjnych, ustanowionych przed pełnomocnika. Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonuje w imieniu mocodawcy, ani reprezentować interesów obu stron stosunku prawnego, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy.

Szczególnym rodzajem pełnomocnictwa jest prokura. Jej istota sprowadza się do tego, iż jest ona pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Jak stanowi art. 109 ze zn. 1 § 2 k.c., nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prokura nie może być przeniesiona. Prokurent może jednakże ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności. Prokurentem może być osoba fizyczna, z zastrzeżeniem, iż musi mieć ona pełną zdolność do czynności prawnych. Prokura, wyłączając normę art. 99 § 1, powinna być ad solemnitatem udzielona na piśmie. Do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości jest wymagane pełnomocnictwo do poszczególnej czynności. Można wyróżnić prokurę łączną oraz oddziałową. Prokura łączna to taka forma prokury, która udzielona jest kilku osobom łącznie. Kierowane do przedsiębiorcy oświadczenia lub doręczenia pism mogą być dokonywane wobec jednej z osób, którym udzielono prokury łącznie. Prokura oddziałowa zaś sprowadza się do ograniczenia do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. Jeśli chodzi o odwołanie prokury, to może być ona odwołana w każdej chwili. Prokura wygasa zaś wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy, a ponadto w związku ze śmiercią prokurenta. Co istotne, śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców, a zgłoszenie to powinno zawierać określenie rodzaju prokury, a także- w przypadku prokury łącznej- sposób jej wykonywania.

Autor jest Aplikantem Radcowskim 

Stowarzyszenie Wsparcia Obywatelskiego
12 200 24 43