Facebook

ROSZCZENIE O ZWROT KOSZTÓW NAJMU POJAZDU ZASTĘPCZEGO

ROSZCZENIE O ZWROT KOSZTÓW NAJMU POJAZDU ZASTĘPCZEGO
18.03.2019

Uczestnictwo w wypadku drogowym powodującym uszkodzenie lub nawet zniszczenie samochodu wiąże się z koniecznością podjęcia czynności celem likwidacji szkody, a także pozbawia poszkodowanego możliwości korzystania z własnego samochodu zmuszając go niejednokrotnie do zmiany planów zawodowych czy rodzinnych. Poszkodowani zgłaszając do zakładów ubezpieczeń majątkową szkodę komunikacyjną związaną z uszkodzeniem pojazdu mechanicznego mają prawo do wynajęcia pojazdu zastępczego i wystąpienia do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem o zwrot poniesionych z tego tytułu wydatków. Podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej zakładu ubezpieczeń jest art. 822 k.c., zgodnie, z którym przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający lub osoba, na rzecz, której została zawarta umowa ubezpieczenia. W myśl zaś art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z tytułu umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego wyznaczona jest - zarówno, co do zasady, jak i co do granic - przez odpowiedzialność tego posiadacza lub kierowcy. Podstawową, zatem przesłanką decydującą o zasadności roszczeń poszkodowanego jest wykazanie, że w majątku poszkodowanego na skutek kolizji doszło do uszczerbku podlegającego naprawieniu w drodze zapłaty określonej sumy pieniężnej przez zakład ubezpieczeń na podstawie art. 361 k.c. w zw. z art. 363 k.c. Zgodnie, bowiem z art. 361 § 2 k.c., w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Jak stanowi art. 363 § 1 k.c., naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Natomiast treść art. 361 § 2 k.c. wyznacza zakres obowiązku odszkodowawczego, stanowiąc, że naprawieniu podlegają poniesione straty i utracone korzyści, a więc określa regułę pełnego odszkodowania w granicach adekwatnego związku przyczynowego. W przypadku poniesienia przez poszkodowanego kosztów najmu pojazdu zastępczego adekwatny związek przyczynowy mieści się w granicach skutków szkody podlegających wyrównaniu. Zgodnie z zasadą pełnej kompensaty szkody poszkodowany może żądać odszkodowania obejmującego straty, które poniósł i korzyści, które mógłby osiągnąć gdyby nie wyrządzono mu szkody. Bowiem skutkiem wypadku komunikacyjnego jest uszkodzenie pojazdu mechanicznego poszkodowanego uniemożliwiające mu korzystnie z niego, uszczerbkiem, więc w jego majątku są także koszty najmu pojazdu zastępczego. W wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r. (II CKN 109/98) Sąd Najwyższy stwierdził, iż między faktem uszkodzenia w wyniku wypadku samochodu używanego przez poszkodowanego a faktem wynajęcia przez poszkodowanego innego samochodu i poniesienia kosztów z tego tytułu istnieje normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 k.c. W doktrynie wyrażany jest ponadto pogląd, iż w razie utraty możliwości korzystania z pojazdu szkoda obejmuje koszt wynajęcia pojazdu równorzędnego. Nie jest istotne, w jakim celu poszkodowany korzysta z pojazdu czy w celach zarobkowych czy dla zaspokojenia własnych potrzeb. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 2002 r., (V CKN 1397/00) uznał, że jeżeli poszkodowany poniósł szkodę w związku z uszkodzeniem pojazdu, to koszty najmu pojazdu zastępczego mieszczą się w granicach skutków szkodowych podlegających wyrównaniu, bez względu na to, w jakim celu uszkodzony pojazd był użytkowany. Należy zwrócić uwagę także na fakt, iż zwrotu kosztów za najem pojazdu zastępczego domagać mogą się nie tylko osoby prowadzące działalność gospodarczą, ale także osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej wykorzystujące uszkodzony pojazd w celach prywatnych. Sąd Najwyższy w przełomowej uchwale z dnia 17 listopada 2011 r. (III CZP 05/11) stwierdził, że odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego. Odpowiedzialność ta nie jest uzależniona od niemożności korzystania przez poszkodowanego z komunikacji zbiorowej. Podstawową funkcją odszkodowania jest kompensacja, co oznacza, że odszkodowanie powinno przywrócić w majątku poszkodowanego stan rzeczy naruszony zdarzeniem wyrządzającym szkodę, jednak nie może ono przewyższać wysokości faktycznie poniesionej szkody. Oceny, czy poniesienie określonych kosztów mieści się w ramach szkody i normalnego związku przyczynowego, należy dokonywać na podstawie indywidualnej sytuacji poszkodowanego i konkretnych okoliczności sprawy. Oznacza to, że zakład ubezpieczeń nie może odmówić refundacji kosztów najmu pojazdu zastępczego osobie fizycznej, której samochód zastępczy służył do codziennego dojeżdżania do pracy, odwożenia dziecka do szkoły, nawet, jeśli w miejscu zamieszkania poszkodowanego działa komunikacja miejska. Jednakże należy mieć na uwadze, iż poszkodowany musi korzystać z pojazdu zastępczego w dotychczasowym zakresie, wynajęty pojazd powinien odpowiadać klasie i standardowi uszkodzonego pojazdu, poszkodowany nie może także dysponować podczas likwidacji szkody innym samochodem, który mógłby zaspokoić jego potrzeby transportowe. Odnosząc się do kwestii zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego należy rozróżnić szkodę całkowitą oraz szkodę częściową. W przypadku szkody częściowej Sąd Najwyższy w powołanej już uchwale z dnia 17 listopada 2011 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie okresu najmu w pojeździe, w którym ponoszone wydatki są celowe i ekonomicznie uzasadnione oraz podlegają naprawieniu przez sprawcę szkody lub jego ubezpieczyciela. Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego uzasadnia wniosek, że celowymi i ekonomicznie uzasadnionymi wydatkami na najem pojazdu zastępczego są koszty najmu ponoszone w okresie koniecznym do przeprowadzenia naprawy uszkodzonego pojazdu. Przez okres konieczny do naprawy należy rozumieć czas przypadający na: - czas bezpośrednio przypadający na zgłoszenie ubezpieczycielowi szkody, - czynności likwidacyjne samodzielnie prowadzone przez ubezpieczyciela (np. czas najmu bezpośrednio poprzedzający zgłoszenie szkody, czas od zgłoszenia szkody do chwili przeprowadzenia oględzin, okres oczekiwania przez poszkodowanego na otrzymanie kosztorysu w celu rozpoczęcia bez zbędnej zwłoki naprawy uszkodzonego samochodu, itp.), - czynności mieszczące się w ramach współdziałania stron w zakresie ustalenia zakresu szkody i kosztów naprawy (np. czas oczekiwania na akceptację kosztorysu sporządzonego przez zakład naprawczy, gdyż dokonanie tej czynności zostało w uzgodnieniu przerzucone na poszkodowanego albo sporządzenie tego kosztorysu było wynikiem nienależytego określenia przez zakład ubezpieczeń zakresu szkody i wysokości kosztów naprawy), - czas rzeczywistej naprawy uszkodzonego pojazdu, który uwzględnia oczekiwanie na zamówione części zamienne i możliwości organizacyjne zakładu naprawczego (np. oczekiwanie uszkodzonego samochodu w kolejce na naprawę z uwagi na konieczność realizacji innych, uprzednio zawartych zobowiązań, dni wolne od pracy w funkcjonowaniu zakładu naprawczego), - inne obiektywne czynniki wpływające na proces naprawy i niemożność odtworzenia możliwości korzystania z rzeczy poprzez naprawę uszkodzonego pojazdu mechanicznego (np. czas konieczny do przekazania pojazdu mechanicznego do naprawy i jego odbiór, czas konieczny do przeprowadzenia dodatkowych badań technicznych, itp.) Równocześnie należy mieć na uwadze, iż w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego brak jest wypowiedzi pozwalającej uznać, że wydatki na najem pojazdu zastępczego są celowe i ekonomicznie uzasadnione tylko, gdy dotyczą czasu technologicznej naprawy. Technologiczny czas naprawy ustalony na podstawie programów kosztorysowych jest pojęciem o wiele węższym niż czas rzeczywistej naprawy, bowiem uwzględnia on jedynie modelowo sumę operacji naprawczych niezbędnych do przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu poprzedniego, nie uwzględnia on natomiast wielu faktycznych czynników występujących podczas naprawy np. oczekiwanie na części zamienne. Sąd Najwyższy w swoim bogatym orzecznictwie dotyczącym powyższej problematyki nie określa także granic refundowanego czasu najmu pojazdu zastępczego tylko za określony czas postępowania likwidacyjnego i za technologiczny czas naprawy. Refundacja kosztów najmu w przypadku szkody całkowitej, tj. wówczas, gdy pojazd uległ zniszczeniu w takim stopniu, że nie nadaje się do naprawy albo, gdy koszt naprawy przekroczyłby wartość pojazdu w dniu likwidacji szkody wg. dotychczasowego orzecznictwa obejmuje okres od dnia wynajęcia pojazdu do dnia, w którym poszkodowany mógł nabyć analogiczny pojazd, lecz nie później niż do dnia otrzymania odszkodowania za szkodę całkowitą w pojeździe. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 września 2004 r. (sygn. akt IV CK 672/03). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, „że postulat pełnego odszkodowania przemawia za przyjęciem stanowiska o potrzebie zwrotu przez ubezpieczyciela tzw. wydatków koniecznych potrzebnych na czasowe używanie zastępczego środka komunikacji w związku z niemożliwością korzystania z niego wskutek zniszczenia, z tym, że tylko za okres między dniem zniszczenia a dniem, w którym poszkodowany może nabyć analogiczny pojazd nie dłuższy jednak niż za czas do zapłaty odszkodowania". W przełomowej uchwale podjętej przez Sąd Najwyższy 17 listopada 2011 r. (III CZP 05/11) Sąd jako aktualne podtrzymał wytyczne co do zasad i zakresu refundacji kosztów najmu, które ukształtowały się w jego dotychczasowym orzecznictwie. Jednakże treść uzasadnienia powyższej uchwały doprowadza do wniosku, że czasem refundowanego najmu pojazdu zastępczego w przypadku szkody całkowitej jest okres od dnia wynajęcia pojazdu zastępczego w związku ze zniszczeniem posiadanego przez poszkodowanego pojazdu do dnia, w którym poszkodowany mógł nabyć faktycznie i obiektywnie odtworzyć możliwość korzystania ze zniszczonej rzeczy poprzez zakup innego pojazdu mechanicznego o podobnej wartości rynkowej. Okres ten może kończyć się wcześniej niż dzień wypłaty odszkodowania za szkodę w pojeździe, może kończyć się w dniu wypłaty tego rodzaju świadczenia odszkodowawczego, może również wykraczać poza dzień wypłaty odszkodowania za szkodę całkowitą w samochodzie. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności za szkodę, bowiem nakazuje każdorazowo ustalać i badać chwilę, w której możliwe było odtworzenie przez poszkodowanego możliwości korzystania z rzeczy poprzez zakup innego pojazdu mechanicznego. Każdorazowo należy badać mierniki staranności poszkodowanego, jego obiektywne możliwości finansowe i osobiste, a także mierniki staranności ubezpieczyciela przy wykonaniu zobowiązania lub sposób jego współdziałania z poszkodowanym (terminowość wypłaty odszkodowania za szkodę w pojeździe, właściwe określenie wysokości odszkodowania, czy udzielenie pomocy w zbyciu pozostałości powypadkowych). Inne mierniki staranności należy stawiać względem osoby nieobeznanej z rynkiem motoryzacyjnym, w szczególności jego segmentem obrotu pozostałościami powypadkowymi, a inne poszkodowanym, którzy mają doświadczenia na tym rynku. Jeżeli zatem poszkodowany nie był w posiadaniu środków finansowych pozwalających na odtworzenie możliwości korzystania z rzeczy przed otrzymaniem świadczenia odszkodowawczego za szkodę w pojeździe lub przed otrzymaniem świadczenia odszkodowawczego i zbyciem pozostałości powypadkowych, a jednocześnie podejmował przy tym starania do zbycia pozostałości powypadkowych to zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela może kończyć się w dniu, w którym poszkodowany obiektywnie mógł nabyć inny pojazd mechaniczny o podobnej wartości do zniszczonego. Sąd w powołanej uchwale odszedł, więc od stanowiska, że dzień wypłaty odszkodowania za szkodę całkowitą w pojeździe najpóźniej kończy dzień odpowiedzialności za wydatki poniesione przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego. Konkludując, zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego z OC sprawcy szkody, jako bezpośrednie następstwo uszkodzenia lub zniszczenia samochodu poszkodowanego jest w pełni dopuszczalny przy uwzględnieniu powyższych warunków. Poszkodowani zgłaszając do zakładu ubezpieczeń majątkową szkodę komunikacyjną związaną z uszkodzeniem lub zniszczeniem pojazdu mają prawo do najmu pojazdu zastępczego i wystąpienia do ubezpieczyciela z roszczeniem o zwrot poniesionych kosztów z tego tytułu. Uprawnienie to przysługuje nie tylko osobom prowadzącym działalność gospodarczą, ale także osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej wykorzystującym uszkodzony pojazd w celach prywatnych. --- Autorka jest aplikantem radcowskim.

Stowarzyszenie Wsparcia Obywatelskiego
12 200 24 43