Facebook

ZADATEK A ZALICZKA

ZADATEK A ZALICZKA
08.04.2019

Mimo podobnych cech, instytucje zadatku i zaliczki nie są tożsame i różnią się w sposób istotny. Instytucja zadatku została unormowana w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 394 k.c., w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Jeśli umowa, przy której istnieniu powstał zadatek, została wykonana, zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała, a jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi. W przypadku rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony. W sytuacji zatem niedojścia do skutku umowy z innych przyczyn, aniżeli leżące wyłącznie po stronie jednego z podmiotów, zadatek powinien być zwrócony. Dla przykładu można ponadto wskazać orzeczenie Sądu Najwyższego, którego teza stwierdza, iż zadatek może zostać dany także po zawarciu umowy, w terminie uzgodnionym przez strony (wyrok SN z 08.02.2008 r., sygn. akt I CSK 328/07). Konstrukcja zaliczki nie została unormowana obszernie w przepisach prawa cywilnego. W praktyce przyjmuje się, iż zaliczka to wcześniej uiszczona część świadczenia umownego. W przypadku prawidłowego dojścia umowy do skutku, zaliczka zarachowana zostaje na poczet świadczenia, wobec czego osoba, która zaliczkę uiściła jest zobowiązana do dokonania umownego świadczenia głównego, pomniejszonego o wpłaconą wcześniej zaliczkę. W razie niedojścia umowy do skutku, zaliczka ulega zwrotowi. Zaliczka podlega zwrotowi w przypadku rozwiązania umowy zarówno za zgodną wolą obu stron, jak i z przyczyny leżącej po stronie podmiotu dającego zaliczkę, lub też po stronie podmiotu biorącego zaliczkę. Mimo podobnej konstrukcji dwie omawiane instytucje nie są więc tożsame. Obie te instytucje w razie wykonania danej umowy są zaliczane na poczet jej realizacji. Podstawowe różnice występują w sytuacji, gdy po wpłaceniu zadatku lub zaliczki przedmiotowa umowa nie dochodzi do skutku, z przyczyn zależnych od jednej ze stron umowy. Zadatek, jak wyżej wskazano, w przypadku niewypełnienia postanowień umowy, stanowi swego rodzaju odszkodowanie dla drugiej strony na wypadek niedojścia umowy do skutku. Jak zasygnalizowano bowiem, dla strony umowy, po której nie stoi przyczyna niedojścia umowy do skutku, należy się świadczenie pieniężne, w wyniku którego wzbogaca się ona o wartość umówionego zadatku. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 13.02.2002 r., sygn. akt IV CKN 672/00, „uprawnienia do żądania sumy dwukrotnie wyższej niż dany zadatek lub do zachowania otrzymanego zadatku są niewątpliwie surogatem odszkodowania, rola tych uprawnień nie ogranicza się jednak do funkcji odszkodowawczej. Przede wszystkim mają one na celu zapewnić wykonanie umowy przez wzmocnienie stanowiska strony dążącej do jej wykonania, dlatego uprawnienia te mogą być realizowane niezależnie od tego, czy wskutek niewykonania umowy szkoda w ogóle wystąpiła i w jakiej wysokości.” Można zatem wysnuć konkluzję, iż zadatek pełni funkcję zabezpieczającą prawidłowe wykonanie umowy. Poza tym, Sąd Najwyższy w wyroku z 14.12.2011 r., sygn. akt I CSK 149/11 podniósł, iż „zgodnie z art. 394 § 1 k.c. żądanie zwrotu zadatku lub podwójnej kwoty zadatku albo prawo zatrzymania zadatku powstaje jedynie w sytuacji, gdy strona złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Jeżeli, mimo niewykonania umowy przez drugą stronę, strona uprawniona nie odstąpiła od umowy, służy jej prawo żądania odszkodowania na ogólnych zasadach, którego wysokość jest określona wysokością poniesionej szkody.” Do zaliczki nie mają zastosowania przepisy dotyczące przepadku kwoty zadatku, ani ewentualnego obowiązku wpłaty podwójnej wartości zadatku. Podkreśla się także fakt, iż konstrukcja zaliczki nie została unormowana w przepisach prawa cywilnego tak kompleksowo jak zadatek, którego cechy są wyczerpująco podane w Kodeksie cywilnym. Z powodu wyżej przywołanych podstawowych różnic pomiędzy zadatkiem, a zaliczką bardzo istotne będzie określenie w umowie, czy wpłacana kwota stanowi zadatek, czy zaliczkę. Aby dana kwota uiszczona przy okazji zawierania danej umowy była traktowana jako zadatek, powinna być ona w sposób wyraźny i zrozumiały tak oznaczona. Podsumowując, należy zauważyć, iż istotne różnice pomiędzy zadatkiem i zaliczką ujawniają się w sytuacji, gdy umowa pomiędzy stronami nie dochodzi do skutku z przyczyn leżących po jednej z jej stron. --- Autor jest Aplikantem Radcowskim

Stowarzyszenie Wsparcia Obywatelskiego
12 200 24 43